I Kongres Dydaktyki Polonistycznej

Z inicjatywy Komisji Edukacji Komitetu Nauk o Literaturze PAN w dniach 20-23 listopada 2013 roku na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie odbył się I Kongres Dydaktyki Polonistycznej, który zgromadził ponad stu prelegentów z Polski i ośrodków zagranicznych, kilkudziesięciu panelistów oraz około pięciuset słuchaczy i uczestników warsztatów. Sesje plenarne i sekcje tematyczne, dyskusje panelowe i warsztaty odbywały się pod hasłem: „Polonistyka dziś – kształcenie dla jutra. Diagnozy i perspektywy”.

Dziekani wydziałów polonistyki rozmawiali o tradycji i zmianie w kształceniu na kierunku filologia polska, przedstawiciele najważniejszych instytucji naukowych (KNOL PAN, KJ PAN, KRASP, RGNiSW, IBL PAN, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza i innych) oraz edukacyjnych (MEN, IBE) zastanawiali się, czy świat potrzebuje humanistów i prognozowali przyszłość polonistyki, a pisarze (Stefan Chwin, Olga Tokarczuk, Wojciech Bonowicz) projektowali kształcenie dobrego czytelnika. Osobna dyskusja została poświęcona promocji polszczyzny i programowi NCK „Ojczysty – dodaj do ulubionych”.

Uczestnicy obrad – nauczyciele akademiccy i szkolni – rozmawiali o uczniach, studentach i doktorantach XXI wieku, sposobie kształcenia polonistów, systemie egzaminów, randze języka polskiego jako przedmiotu szkolnego nauczania. Wobec wyzwań współczesności nie zabrakło tematu cyberprzestrzeni i lekturowej emigracji, a także funkcjonowania języka polskiego jako obcego i drugiego. W ramach kongresu odbywała się sesja doktorantów pod hasłem Być albo nie być humanistą – współczesne dylematy kształcenia polonistycznego. Wzięli w niej udział także przedstawiciele studentów.

Goście Kongresu oraz zainteresowani nauczyciele i studenci mogli wziąć udział w różnorodnych warsztatach: muzealnych, poświęconych nowej formule matury, dotyczących projektów językowych, a także kształceniu imigrantów i reemigrantów. Kongresowi towarzyszyły wydarzenia kulturalne: koncert Grzegorza Turnaua, spektakl „Tuwim: słowo – muzyka – taniec” oraz wizyty studyjne w oddziałach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Podczas podsumowania czterodniowych obrad sformułowano szereg rezolucji i wniosków, dotyczących wykorzystania potencjału intelektualnego absolwentów studiów doktoranckich, rekomendacji najlepszych absolwentów polonistyki do pracy w zawodzie nauczyciela, kształcenia ustawicznego nauczycieli polonistów, statusu egzaminu maturalnego, podniesienia rangi przedmiotu język polski w szkole. Rezolucje, poddane konsultacji w środowiskach polonistycznych, zaopiniowane przez ekspertów KRASP-u, skierowane zostały do MEN i MNiSW. Przedstawiciele Rady Programowej I Kongresu zaproszeni na spotkanie z przedstawicielami MEN dyskutowali na temat możliwości realizacji postulatów środowiska polonistycznego.

W organizację Kongresu włączyły się: Komitet Nauk o Literaturze PAN, Komitet Językoznawstwa PAN, Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Narodowe Centrum Kultury, Stowarzyszenie Polonistów, Muzeum Narodowe w Krakowie, Uniwersytet Zielonogórski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Uniwersytet Wrocławski.

Rok po Kongresie ukazała się trzytomowa publikacja Polonistyka dziś – kształcenie dla jutra pod redakcją K. Biedrzyckiego, W. Bobińskiego, A. Janus-Sitarz, R. Przybylskiej, przy współpracy A. Kani i E. Strawy (Universitas, Kraków 2014).

Przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego I KDP
dr hab. Anna Janus-Sitarz prof. UJ

II Kongres Dydaktyki Polonistycznej

II Kongres Dydaktyki Polonistycznej „Edukacja polonistyczna jako zobowiązanie. Powszechność i elitarność polonistyki” odbył się 18-21 listopada 2015 r. w Katowicach. Jego organizatorami były: Uniwersytet Śląski (Katedra Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej, Instytut Języka Polskiego, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego) oraz Polska Akademia Nauk (Komitet Nauk o Literaturze, Komitet Językoznawstwa).

Kongres podjął zagadnienia z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa jako podstaw do budowania procesu kształcenia polonistycznego i szerzej humanistycznego na wszystkich szczeblach edukacji – od szkoły podstawowej do wyższej.

Przedstawiono referaty w sekcjach tematycznych, podejmując następujące problemy: kompetencji nauczyciela polonisty i nauczyciela akademickiego w budowaniu dialogu w przestrzeni – dom, szkoła, uniwersytet (edukacja polonistyczna jako podstawa kształtowania, budowania i promowania wartości humanistycznych); rola kształcenia na literaturoznawczych i językoznawczych studiach doktoranckich, edukacji polonistycznej reemigrantów (próba odpowiedzi na pytanie, jak uczyć języka i kultury młodzież, która wraca do kraju); kształcenia umiejętności niezbędnych w życiu człowieka jako priorytetu edukacji polonistycznej w świecie (po)nowoczesnym oraz wykorzystywania na lekcjach języka polskiego nowoczesnych metodologii badania literatury wspierających budowanie spójnego i aktualnego obrazu współczesnego świata.

Refleksji poddano także zagadnienia interpretacji literatury jako umiejętności pomagającej w budowaniu empatii, dialogu z innym; budowania relacji między przedmiotami humanistycznymi i ścisłymi w szkole i na uniwersytecie, a także przekraczania granic polonistyki w kierunku innych sztuk (filmu, fotografii, malarstwa, architektury, muzyki) oraz technologii cyfrowych.

Pracowano w dwudziestu czterech sekcjach. Wysłuchano stu trzech referatów oraz sześciu dyskusji panelowych, z których jedną stanowiło spotkanie z pisarzami. W przygotowaniu publikacja wszystkich referatów oraz paneli dyskusyjnych w książce pt. Edukacja polonistyczna wobec wyzwań współczesności.

dr Małgorzata Wójcik-Dudek (Uniwersytet Śląski)

III Kongres Dydaktyki Polonistycznej

W dniach 22-25 XI 2017 r. na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II odbył się III Kongres Dydaktyki Polonistycznej. Przebiegał on pod hasłem „Polonistyka i świat wartości. Edukacja polonistyczna jako wartość”, a wpisywał się w obchody 100-lecia powstania KUL (1918) i 700-lecie nadania praw miejskich Lublinowi (1317). Organizatorem wydarzenia była Katedra Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego KUL przy współudziale Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Miasta Lublin, Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN, Towarzystwa Przyjaciół KUL oraz Fundacji Rozwoju KUL. Miejsce spotkania zostało wskazane nieprzypadkowo – kształcenie polonistów ma tu bowiem wysoką markę w całej Polsce, a także poza nią. Środowisko lubelskie znane jest z prowadzenia ważnych badań aksjologicznych, których prekursorami są profesorowie KUL: Stefan Sawicki, Marian Maciejewski i Andrzej Tyszczyk.

W murach Uniwersytetu spotykały się ze sobą dwa środowiska polonistyczne – szkolne i akademickie, które na co dzień, mimo bliskości, rzadko mają okazję, by prowadzić dialog. To, co niewątpliwie je łączy, to troska o kształcenie humanistyczne kolejnych pokoleń Polaków oraz chęć inspirowania rozwoju dydaktyki i doskonalenia rzeczywistości edukacyjnej. Głównym przedmiotem obrad były zagadnienia aksjologiczne – wszak rudymentarne dla ludzkiej egzystencji – a więc rozumienie wartości, ich źródła, znaczenie, obecność we współczesnym świecie oraz wychowywanie do nich. Przez cztery dni ponad dwustu pięćdziesięciu uczestników tego spotkania z całego kraju debatowało nad celami współczesnego nauczania polonistycznego i wychowania w kontekście przemian społeczno-cywilizacyjno-kulturowych dokonujących się w ostatnich latach w iście zawrotnym tempie. Byli to  nauczyciele szkół na wszystkich etapach edukacyjnych, konsultanci i doradcy metodyczni, a także nauczyciele akademiccy, reprezentujący najważniejsze ośrodki badawcze w Polsce (oprócz KUL i UMCS – Uniwersytet Gdański, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Opolski, Uniwersytet Rzeszowski, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Wrocławski) i inne jednostki prowadzące badania naukowe (np. Instytut Badań Literackich PAN czy Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie). Obserwując dominację technologii nad kulturą humanistyczną, poloniści dostrzegli potrzebę mówienia o edukacji polonistycznej jako wartości. Zastanawiali się więc, jakiego rodzaju działania należy podjąć, by przywrócić kształceniu polonistycznemu na wszystkich szczeblach należne mu fundamentalne znaczenie, oczyszczone jednak z tendencji anachronicznych.

Podczas Kongresu odbyło się pięć sesji plenarnych („Wartości i wartościowanie w polonistycznej dydaktyce uniwersyteckiej”; „Edukacja polonistyczna wobec świata wartości”, „Literaturoznawstwo i aksjologia”, „Językoznawstwo i aksjologia”, „Wartości w kulturze i mediach”), prawie trzydzieści paneli referatowo-dyskusyjnych (z zakresu literaturoznawstwa, językoznawstwa, kulturoznawstwa, a także pedagogiki i psychologii). Ponadto zorganizowano warsztaty metodyczne dotyczące sposobów radzenia sobie z tzw. antywartościami przez nauczycieli pracujących w szkole („Agresja i nienawiść”, „Obojętność i brak empatii”, „Kłamstwo i manipulacja”, „Nieufność”) oraz wizyty studyjne przeznaczone dla polonistów uniwersyteckich w pięciu lubelskich instytucjach kultury (Muzeum Lubelskie na Zamku, Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza, Muzeum Wincentego Pola, Muzeum Pamięci na Majdanku oraz Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”). Podczas Kongresu odbyły się także imprezy towarzyszące – spektakl Wesele według Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Włodzimierza Staniewskiego w Europejskim Ośrodku Praktyk Teatralnych Gardzienice oraz wieczór literacki z udziałem twórców wywodzących się z Lubelszczyzny (o. Wacława Oszajcy SJ, Piotra Szewca, ks. Alfreda Marka Wierzbickiego), poprowadzony przez o. Tomasza Dostatniego OP. Koncertowi Orkiestry Świętego Mikołaja w Centrum Spotkania Kultur towarzyszyła prelekcja prof. Jerzego Bartmińskiego (UMCS) na temat znaczenia folkloru w kulturze europejskiej.

Dużym zainteresowaniem wśród polonistów cieszyły się sesje panelowe, podczas których dyskutowano na temat języka jako narzędzia wartościowania w edukacji polonistycznej; wartości w interpretacji tekstów kultury, a szczególnie w kulturze popularnej; świata wartości współczesnej młodzieży oraz jej stosunku do patriotyzmu i wielokulturowości; polskiej literatury najnowszej w kontekście aksjologicznym. Zadawano pytania: o związki badań nad wartościami z komparatystyką, filozofią, teorią literatury; o to, w jaki sposób współczesna literatura dla dzieci i młodzieży może pomóc nauczycielom kształtować uczniowski świat wartości; o sposób, w jaki cyberprzestrzeń zmienia wartości w przekazie szkolnym. Pozostałe moduły ogniskowały uwagę uczestników Kongresu na technologiach informacyjnych i komunikacyjnych w kształtowaniu świata wartości uczniów, na pokoleniu Y i jego świecie wartości oraz na przyszłości związanej z rozwojem mediów w obrębie edukacji polonistycznej.

Wśród uczestników Kongresu było wielu zasłużonych polonistów, a wśród nich: nestorka badań w zakresie aksjologii prof. dr hab. Jadwiga Puzynina (UW), przewodniczący Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN prof. dr hab. Andrzej Markowski (UW), przewodniczący Komitetu Nauk o Literaturze PAN prof. dr hab. Krzysztof Kłosiński (UŚ), przewodnicząca Komisji Edukacji Szkolnej i Akademickiej Komitetu Nauki o Literaturze PAN prof. dr hab. Anna Janus-Sitarz. Ponadto Kongres uświetniły swoją obecnością osoby zasłużone zarówno dla dydaktyki polonistycznej, jak i badań literaturoznawczych i językoznawczych, między innymi: dr hab. Krzysztof Biedrzycki (UJ), dr hab. Tomasz Chachulski (IBL, UKSW), prof. dr hab. Mirosława Hanusiewicz-Lavallee (KUL), prof. dr hab. Ewa Jaskółowa (UŚ), dr hab. Jerzy Kaniewski (UAM), prof. dr hab. Małgorzata Karwatowska (UMCS), prof. dr hab. Teresa Kostkiewiczowa (IBL, UKSW), prof. dr hab. Ryszard Koziołek (UŚ), prof. dr hab. Maria Kwiatkowska-Ratajczak (UAM), prof. dr hab. Anna Nasiłowska (IBL PAN), dr hab. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska (UMCS), prof. dr hab. Anna Pilch (UJ), prof. dr hab. Tadeusz Sławek (UŚ), prof. dr hab. Piotr Śliwiński (UAM), prof. dr hab. Grażyna Tomaszewska (UG), dr hab. Andrzej Tyszczyk (KUL), prof. dr hab. Tadeusz Zgółka (UAM) czy prof. dr hab. Halina Zgółkowa (UAM). Spośród ludzi kultury, którzy brali udział w obradach, warto przywołać: redaktora Marka Zająca z TVP, ks. Grzegorza Michalczyka – krajowego duszpasterza środowisk twórczych, Włodzimierza Staniewskiego z Teatru Gardzienice i redaktor Grażynę Lutosławską z Radia Lublin.

Kongres odbywał się pod honorowym patronatem: wielkiego kanclerza KUL, metropolity lubelskiego abpa dra hab. Stanisława Budzika, Rektora KUL ks. prof. dra hab. Antoniego Dębińskiego, rektora UMCS prof. dra hab. Stanisława Michałowskiego, dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych KUL dr hab. Magdaleny Charzyńskiej-Wójcik, dziekana Wydziału Humanistycznego UMCS dra hab. Roberta Litwińskiego, prezydenta Lublina dra Krzysztofa Żuka, marszałka województwa lubelskiego Sławomira Sosnowskiego oraz lubelskiej kurator oświaty Teresy Misiuk. Patronatem medialnym Kongres objęły: „Głos Nauczycielski”, „Polonistyka. Innowacje”, „Więź”, „Znak”, „Gość Niedzielny”, Radio Lublin i TVP 3 Lublin.

*

III Kongres Dydaktyki Polonistycznej w Lublinie pokazał, że całemu środowisku polonistycznemu, niezależnie od preferencji ideowych, zależy na wartościach i na wychowaniu młodzieży.

prof. dr hab. Sławomir Jacek Żurek (Katolicki Uniwersytet Lubelski im. Jana Pawła II w Lublinie)